Dog whistle κυριολεκτικά σημαίνει «σφυρίχτρα για σκύλους». Μια σφυρίχτρα που παράγει μια πολύ υψηλή συχνότητα, την οποία μπορούν να ακούσουν οι σκύλοι αλλά όχι οι άνθρωποι.

Στην πολιτική επικοινωνία και στα social media, ο όρος dog whistle περιγράφει ακριβώς αυτό το φαινόμενο: έναν τρόπο επικοινωνίας όπου μια φράση ακούγεται εντελώς αθώα ή ουδέτερη στο ευρύ κοινό, αλλά ένα συγκεκριμένο ακροατήριο αναγνωρίζει μέσα της ένα δεύτερο, κωδικοποιημένο ιδεολογικό μήνυμα. Με απλά λόγια: κάποιοι ακούν μια καθημερινή λέξη, αλλά οι «δκοί σου» ακούν μια πολιτική ή κοινωνική θέση.

Δεν χρειάζεται να πεις ξεκάθαρα «μισώ την τάδε ομάδα». Μπορείς να πεις κάτι που ακούγεται απολύτως λογικό και να ξέρουν όλοι οι δικοί σου ακριβώς τι εννοείς.

Αυτό έχει ένα τεράστιο επικοινωνιακό πλεονέκτημα για όποιον το χρησιμοποιεί: την εύλογη άρνηση. Αν κάποιος αντιδράσει, ο ομιλών μπορεί εύκολα να κρυφτεί πίσω από την κυριολεξία των λέξεων και να απαντήσει «μα εγώ δεν είπα αυτό»:

• «Μα δεν είπα τίποτα για τα ομόφυλα ζευγάρια, εγώ απλώς εξέφρασα την αγάπη μου για τον θεσμό της οικογένειας».
• «Δεν είπα ότι οι γυναίκες που καταγγέλλουν λένε ψέματα. Είπα ότι πρέπει να είμαστε προσεκτικοί με τις υπερβολές».

Το μήνυμα μπορεί, λοιπόν, να έχει φτάσει σε εκείνους στους οποίους απευθύνεται, χωρίς να έχει ειπωθεί ποτέ ανοιχτά.

Πώς οι λέξεις αλλάζουν λειτουργία

Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε ότι δεν υπάρχει μια λίστα με «απαγορευμένες λέξεις». Μια φράση δεν είναι από μόνη της dog whistle. Η ίδια λέξη μπορεί σε ένα επιστημονικό ή καθημερινό πλαίσιο να είναι απολύτως κυριολεκτική και σε ένα άλλο να λειτουργεί ως πολιτικό σινιάλο. Το αν μια φράση λειτουργεί ως κώδικας εξαρτάται από το περιβάλλον, τον τρόπο χρήσης και το κοινό.

Ας δούμε πώς εφαρμόζεται αυτό στην ελληνική πραγματικότητα μέσα από τέσσερις βασικές θεματικές:

Μια μικρή διευκρίνιση: Δεν είναι όλα τα παρακάτω παραδείγματα dog whistle με την αυστηρή, επιστημονική έννοια. Κάποια είναι απλώς υποτιμητικές ταμπέλες ή ιντερνετική αργκό. Τα βάζουμε όμως στην ίδια λίστα γιατί πετυχαίνουν το ίδιο πράγμα: αλλάζουν το νόημα των λέξεων ανάλογα με το ποιος τις λέει και ποιος τις ακούει.

Φύλο, Ταυτότητα & ΛΟΑΤΚΙ+

Η ρητορική γύρω από τα δικαιώματα και το φύλο χρησιμοποιεί ουδέτερες λέξεις για να εκφράσει βαθύ συντηρητισμό χωρίς να φανεί ανοιχτά προκατειλημμένη.

• «Βιολογικό φύλο» / «Κανονική γυναίκα»: Οι όροι αυτοί δεν είναι από μόνοι τους dog whistles. Σε συγκεκριμένα πολιτικά συμφραζόμενα, όμως, η επίμονη χρήση τους (μαζί με εκφράσεις όπως «αυτοπροσδιοριζόμενες γυναίκες» ή «άντρες που αυτοπροσδιορίζονται ως γυναίκες») χρησιμοποιείται για να υπονοήσει ότι οι τρανς ταυτότητες είναι μη πραγματικές ή μια «ιδεολογία» που «μπερδεύει τα παιδιά».
• «Προστασία των γυναικείων χώρων»: Ακούγεται σαν φεμινιστικό αίτημα για την ασφάλεια των γυναικών. Συχνά, όμως, χρησιμοποιείται ως επιχείρημα για τον αποκλεισμό των τρανς γυναικών από δημόσιες τουαλέτες, αποδυτήρια ή καταφύγια, παρουσιάζοντάς τις έμμεσα ως απειλή για τις cis γυναίκες.
• «Παραδοσιακές αξίες» / «Προστατεύουμε την οικογένεια / «Κανονική οικογένεια»: μπορεί να ακούγονται ως μια αθώα, ίσως λίγο παλιομοδίτικη αγάπη για την παράδοση και τη θρησκεία. Στην πραγματικότητα, αποτελούν σύνθημα εναντίον των δικαιωμάτων της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας ή των μεταναστών. Όταν λέμε «κανονική» οικογένεια, δεν περιγράφουμε απλώς μια πραγματικότητα. Δημιουργούμε ταυτόχρονα και την αντίθετη κατηγορία: τη «μη κανονική». Το κοινό-στόχος παίρνει το μήνυμα: «Είμαστε εναντίον αυτών των ανθρώπων», ενώ ο ομιλών προστατεύεται νομικά και επικοινωνιακά επειδή “απλώς υπερασπίζεται τα έθιμα και τις αξίες μας”.
• «Φεμινιστική/ΛΟΑΤΚΙ ατζέντα» (ή «προπαγάνδα»): Μετατρέπει τις διεκδικήσεις για ισότητα και ορατότητα σε ένα σκοτεινό, οργανωμένο, σχεδόν συνωμοτικό σχέδιο που κάποιοι προσπαθούν να «επιβάλουν» στην κοινωνία.
• Κατά του όρου «Γυναικοκτονία»: Η αντίθεση στον ίδιο τον όρο παρουσιάζεται ως μια ουδέτερη νομική ή γλωσσολογική ένσταση: «όλες οι ανθρωποκτονίες είναι ίδιες». Μπορεί, όμως, να στείλει και ένα σήμα σε ένα αντι-φεμινιστικό ακροατήριο ότι δεν υπάρχει συστημικό πρόβλημα έμφυλης βίας, αλλά απλώς «υπερβολές των φεμινιστριών».
• «Αποξενώτρια» / «Γονεϊκή αποξένωση»: Ενώ πρόκειται για όρους που χρησιμοποιούνται σε πραγματικές συγκρούσεις μετά από ένα διαζύγιο, σε ορισμένα συμφραζόμενα η γλώσσα αυτή εργαλειοποιείται. Ο χαρακτηρισμός μιας μητέρας ως «αποξενώτριας» χρησιμοποιείται συχνά για να μετατοπιστεί η προσοχή από καταγγελίες κακοποίησης στη συμπεριφορά της ίδιας της μητέρας, λειτουργώντας ως όπλο εναντίον της.
• «Σεξουαλικός προσανατολισμός στα σχολεία» / «Μπερδεύουν τα παιδιά»: Ακούγεται σαν έγνοια για την παιδική ηλικία. Στην πράξη λειτουργεί ως dog whistle για τον αποκλεισμό της σεξουαλικής αγωγής και την εξαφάνιση οποιασδήποτε αναφοράς σε ΛΟΑΤΚΙ+ ορατότητα από την εκπαίδευση.

Κοινωνικά Δικαιώματα

Όταν οι κοινωνικές διεκδικήσεις γίνονται ενοχλητικές, επιστρατεύονται λέξεις-ταμπέλες για να τις υποβαθμίσουν.

• «Δικαιωματισμός»: Μια λέξη που κατασκευάστηκε για να χρησιμοποιείται υποτιμητικά. Στοχεύει στο να παρουσιάσει τους ακτιβιστές ως υπερευαίσθητους, αφελείς ή «εκτός πραγματικότητας» ανθρώπους που βάζουν τις «ιδιοτροπίες» τους πάνω από την ασφάλεια ή την κοινή λογική.
• «MeTooδες» & «Καταγγέλλουσες» (σε εισαγωγικά): Μετατρέπει ένα παγκόσμιο κίνημα κατά της σεξουαλικής κακοποίησης σε έναν ενοχλητικό «τύπο ανθρώπου». Υπονοεί ότι οι γυναίκες που μιλούν υποκινούνται από μόδα, εκδικητικότητα ή συμμετέχουν σε ένα «κυνήγι μαγισσών».
• «Η woke ατζέντα»: Όρος που χρησιμοποιούνται ως «ομπρέλες» για να απορριφθεί συλλήβδην οποιαδήποτε προοδευτική φωνή. Αντί να συζητηθεί η ουσία μιας διάκρισης, η διεκδίκηση βαφτίζεται «παράνοια», «υστερία» και «απειλή».
• «Πολιτική ορθότητα»: Μπορεί να χρησιμοποιηθεί απλώς για να περιγράψει την προσεκτική χρήση της γλώσσας. Σε πολλές πολιτικές συζητήσεις, όμως, χρησιμοποιείται ως συνοπτικός και υποτιμητικός τρόπος να απορριφθούν αντιρατσιστικές, φεμινιστικές ή ΛΟΑΤΚΙ+ παρεμβάσεις ως «υπερβολές», «λογοκρισία» ή περιορισμός της ελευθερίας του λόγου.
• «Cancel culture»: Μπορεί να περιγράφει πραγματικές περιπτώσεις κοινωνικής κατακραυγής. Χρησιμοποιείται, όμως, και ως γενική ταμπέλα για κάθε δημόσια κριτική ή απαίτηση λογοδοσίας, ώστε η συζήτηση να μετακινηθεί από το τι ειπώθηκε ή τι έγινε στο υποτιθέμενο πρόβλημα της «λογοκρισίας».
• «Ελευθερία του λόγου»: Ενώ πρόκειται για θεμελιώδες δημοκρατικό δικαίωμα, σε συγκεκριμένα διαδικτυακά περιβάλλοντα χρησιμοποιείται ως dog whistle για το δικαίωμα στη ρητορική μίσους. Το μήνυμα είναι: «Δεν με αφήνουν να μιλήσω ελεύθερα επειδή οι μειονότητες/γυναίκες αντιδρούν», μετατρέποντας τη δημόσια κριτική σε «λογοκρισία».
• «Νεοταξίτες» & «Δυτικός (λευκός) άνθρωπος»: Εδώ η συζήτηση αποκτά συνωμοσιολογικό και εθνικιστικό βάθος. Η woke ή η φεμινιστική ατζέντα παρουσιάζεται ως ένα σχέδιο των «νεοταξιτών» με σκοπό να πλήξουν και να εξαφανίσουν τον «δυτικό άνθρωπο» (δηλαδή τον λευκό, ετεροφυλόφιλο άνδρα) και τις παραδοσιακές αξίες του.
• «Αγέννητο παιδί»: Εκφράσεις όπως «προστασία της αγέννητης ζωής» ή «δικαίωμα του αγέννητου παιδιού» μετακινούν τη συζήτηση από την ιατρική και βιολογική περιγραφή σε ένα ηθικό πλαίσιο, στο οποίο το έμβρυο παρουσιάζεται ήδη ως παιδί. Σε ορισμένα περιβάλλοντα, ακόμη πιο χαρακτηριστικές εκφράσεις είναι το «άνθρωπος από τη στιγμή της σύλληψης» ή «άνθρωπος δύο κυττάρων». Στο πλαίσιο της αντι-αμβλωτικής ρητορικής, αυτή η γλωσσική επιλογή λειτουργεί ως μέρος ενός ευρύτερου μηνύματος: ότι η άμβλωση δεν είναι ιατρική πράξη, αλλά φόνος.
• «Επαγγελματίες ανθρωπιστές» / «ΜΚΟ-κρατία»: Φαινομενικά ασκεί κριτική στη διαχείριση κονδυλίων. Χρησιμοποιείται, όμως, και για να ποινικοποιήσει τη δουλειά των διασωστών και των ακτιβιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, παρουσιάζοντάς τους ως «πράκτορες» ή «κερδοσκόπους».

Ανδρόσφαιρα & Online Σεξισμός

Οι ψηφιακές κοινότητες έχουν αναπτύξει τη δική τους αργκό, η οποία συχνά κρύβει βαθιά πατριαρχικές και μισογυνικές αντιλήψεις πίσω από ψευδοεπιστημονικούς όρους.

• «Άντρας υψηλής αξίας» / «Alpha male»: Δεν περιγράφει απλώς έναν άντρα με αυτοπεποίθηση. Στα περιβάλλοντα της ανδρόσφαιρας (Red Pill, Incel), οι όροι αυτοί κωδικοποιούν μια αυστηρή ιεραρχία κυριαρχίας, ελέγχου και δύναμης, παρουσιάζοντάς την ως το μόνο ιδανικό.
• «Body count»/ Αριθμός συντρόφων: Ακούγεται σαν ένας απλός, στατιστικός αριθμός σεξουαλικών συντρόφων. Στην πράξη, όμως, χρησιμοποιείται συχνά για να αξιολογήσει, να ντροπιάσει (slut-shaming) και να μειώσει την «αξία» μιας γυναίκας.
• «Γυναικεία προνόμια»: Μια στρατηγική αντιστροφής της συζήτησης για την πατριαρχία. Αντί να συζητάμε για τις έμφυλες ανισότητες, το χάσμα αμοιβών ή τη βία, οι γυναίκες παρουσιάζονται ως η πραγματικά «προνομιούχα» και ευνοημένη ομάδα της κοινωνίας, θυματοποιώντας τον άνδρα.
• «Παραδοσιακή θηλυκότητα»: Ενώ μπορεί να είναι μια απολύτως σεβαστή προσωπική επιλογή στυλ ή ζωής, στον διαδικτυακό κώδικα συχνά μεταφέρει ένα ολόκληρο ιδεολογικό πακέτο: ότι η «σωστή» γυναίκα πρέπει να είναι υποτακτική, μη διεκδικητική και προσανατολισμένη αποκλειστικά στην εξυπηρέτηση του άνδρα και της οικογένειας.
• «Κόκκινο Χάπι» (Red Pill): Από το Matrix, ακούγεται σαν «αφύπνιση στην αλήθεια». Στην ιντερνετική κουλτούρα αποτελεί συνθηματικό κώδικα για την αποδοχή μιας βαθιά μισογυνικής θεωρίας που υποστηρίζει ότι ο κόσμος είναι «γυναικοκεντρικός» και οι άνδρες καταπιέζονται από τις φεμινίστριες. (Περισσότερο παράδειγμα κωδικοποιημένης διαδικτυακής γλώσσας, παρά κλασικού dog whistle).

Ξενοφοβία/ Συνωμοσιολογία

Στη συζήτηση για το μεταναστευτικό, η γλώσσα συχνά εργαλειοποιείται για να μετακινήσει τα όρια του τι θεωρείται αποδεκτό να ειπωθεί δημόσια.

• «Εισβολείς»: Η λέξη μετακινεί τη συζήτηση από ανθρώπους που αναζητούν άσυλο σε ένα πολεμικό πλαίσιο. Φέρνει μαζί της την εικόνα του εχθρού και την ανάγκη για άμυνα, πλαισιώνοντας τους μετανάστες ως υπαρξιακή απειλή.
• «Παράνομοι μετανάστες» / «Λαθρομετανάστες»: Ενώ η «παράτυπη είσοδος» είναι μια νομική περιγραφή, ο χαρακτηρισμός του ίδιου του ανθρώπου ως «παράνομου» (ή «λάθρο») τον απογυμνώνει από την ανθρώπινη ιδιότητά του, προετοιμάζοντας το κοινό να δεχτεί πιο σκληρές πολιτικές ή βίαιες επαναπροωθήσεις (pushbacks).
• «Αντικατάσταση πληθυσμού» & «Δημογραφική αλλοίωση»: Το δημογραφικό είναι ένα υπαρκτό κοινωνικοοικονομικό πρόβλημα. Όταν όμως η υπογεννητικότητα συνδέεται με την ιδέα ότι οι «ντόπιοι» αντικαθίστανται σκόπιμα από ξένους, η φαινομενικά τεχνική συζήτηση γίνεται κώδικας για τη γνωστή ακροδεξιά θεωρία συνωμοσίας της «Μεγάλης Αντικατάστασης».
• «Νομιμότητα / κανονικότητα» ή «Νόμος και τάξη»: Το σύνθημα χρησιμοποιείται για να σηματοδοτήσει μια πολύ σκληρότερη στάση απέναντι σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες (π.χ. προσφύγων, μεταναστών, τοξικοεξαρτημένων ή πολιτικών ακτιβιστών). Μια φαινομενικά ουδέτερη έκκληση για ασφάλεια χρησιμοποιείται για να πλαισιώσει συγκεκριμένους ανθρώπους ως το πρόβλημα που πρέπει να παταχθεί, χωρίς όμως να χρησιμοποιήσει ρατσιστικές λέξεις.

Συμπέρασμα: Τρεις λέξεις αρκούν
Το πιο ενδιαφέρον ελληνικό παράδειγμα dog whistle παραμένει ιστορικό: «Πατρίς – Θρησκεία – Οικογένεια». Τρεις απολύτως καθημερινές λέξεις. Όταν όμως τοποθετηθούν μαζί ως ενιαίο τρίπτυχο, λειτουργούν ως συμπυκνωμένος κώδικας για τον εθνικισμό και τον αυστηρό συντηρητισμό.

Το dog whistle πετυχαίνει επειδή δεν χρειάζεται να ειπωθεί ολόκληρο το μήνυμα. Μερικές φορές αρκεί μια λέξη.

Όταν το Dog Whistle δεν είναι λέξη

Το Dog Whistle δεν περιορίζεται στις λέξεις. Μπορεί να βρίσκεται σε ένα ρούχο, ένα σύμβολο, μια εικόνα ή μια χειρονομία.

Ένα πρόσφατο ελληνικό παράδειγμα είναι το μαύρο Fred Perry polo με τις κίτρινες ρίγες που φορούσε ο Ηλίας Κασιδιάρης κατά την έξοδό του από τη φυλακή.

Το συγκεκριμένο σχέδιο είχε οικειοποιηθεί από τους Proud Boys, την αμερικανική ακροδεξιά οργάνωση. Η ίδια η Fred Perry έχει δηλώσει ότι δεν έχει καμία σχέση με την οργάνωση και ότι, εξαιτίας αυτής της σύνδεσης, το συγκεκριμένο μπλουζάκι απέκτησε «ένα νέο και πολύ διαφορετικό νόημα» στη Βόρεια Αμερική. Για τον ίδιο λόγο, η εταιρεία σταμάτησε την πώλησή του στις ΗΠΑ και τον Καναδά.

Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε την πρόθεση κάποιου μόνο από ένα ρούχο. Μπορούμε, όμως, να αναγνωρίσουμε τον συμβολισμό που έχει αποκτήσει ένα αντικείμενο και να εξετάσουμε πώς λειτουργεί όταν εμφανίζεται σε ένα συγκεκριμένο πολιτικό πλαίσιο.

Για τους περισσότερους ανθρώπους, είναι απλώς ένα μαύρο polo με κίτρινες ρίγες. Για όσους γνωρίζουν τον συγκεκριμένο συμβολισμό, μπορεί να λειτουργεί ως πολιτικό σινιάλο.

Το ίδιο αντικείμενο. Διαφορετικό μήνυμα, ανάλογα με το ποιος το βλέπει.

Ενδεικτικές Πηγές

• DiMarco, M. (2024). Models as Dogwhistles. Philosophy of Science, 91(1), Cambridge University Press.
• Fus-Holmedal, M. (2025). Linguistic Plausible Deniability: The Catalyst for Political Manipulation. Croatian Journal of Philosophy.
• Haney-López, I. (2014). Dog Whistle Politics: How Coded Racial Appeals Have Reinvented Racism and Wrecked the Middle Class. Oxford University Press.
• Olsson, J. (2026). Making Room for Ambiguity in Dogwhistles. Topoi.
• Marwick, A. E., & Caplan, R. (2018). Listening to the Dog Whistle: Right-Wing Alternative Media and the Manosphere. Media and Communication.
• Saul, J. (2024). Dogwhistles and Figleaves: How Manipulative Language Spreads Racism and Falsehood. Oxford University Press.
• Savigny, H. (2017). Dogwhistle Sexism. UK Election Analysis.
• Stanley, J. (2015). How Propaganda Works. Princeton University Press.